Over anderhalf jaar zal er een hype ontstaan die die van de nieuwe STAR WARS film ver zal overstijgen. In de zomer van 2001 zal de eerste van drie Lord of The Rings films uitkomen. De films zijn gebaseerd op het beste boek van de eeuw: 'In de Ban van de Ring'. Hieronder een korte inleiding op het verhaal, de schrijver en natuurlijk de film. Wie is Tolkien, de schrijver? Hoe is het verhaal ontstaan? En de beginselen van de hype zijn al te ontwaren!
Door Moniek Vis en Melson Zwerver
J.R.R.TOLKIEN

John Ronald Reuel Tolkien wordt op 3 januari 1892 geboren in Bloemfontein, Zuid-Afrika. Als hij drie is verhuist hij naar Engeland. Tolkien gaat naar school en studeert daarna Engelse taal- en letterkunde aan het Exeter College in Oxford. Op zijn vierentwintigste trouwt hij met Edith Bratt. Tolkien is voor een half jaar soldaat in de Eerste Wereldoorlog. Met Edith krijgt hij in de loop der jaren drie zonen en één dochter. Als hij tweeëndertig is, wordt Tolkien professor in de Engelse taal aan de universiteit van Leeds. Tot zover lijkt het levensverhaal van John Ronald Reuel Tolkien geslaagd maar ook gewoontjes. En dat is het ook. Tolkien is een keurige burger. Hij kleedt zich goed, leidt een normaal leven met vrouw en kinderen en is buitengewoon geïnteresseerd in het oude Engels. Tolkien schrijft dan al een tijd over een door hem zelf gecreëerde mythologische wereld. Hij noemt het Midden-aarde en verzint er een complete geschiedenis voor. Hij schept inwoners als Elven, Hobbits, Orks en Dwergen. Hij geeft de bevolkingsgroepen een eigen taal, cultuur en geschiedenis. Dat deze zelfgemaakte wereld later een enorme impact op de mensen zou hebben kon Tolkien toen niet weten. Niets wijst er in de jaren veertig van deze eeuw op dat Tolkien ook maar enigszins cult is, terwijl het verhaal zou uitgroeien tot een van de grootste cultboeken ooit.

HET BOEK

In de jaren daarna raakt alles in een stroomversnelling. Binnen een jaar komen er drie boeken van de hand van Tolkien uit: The Fellowship of the Ring, The Two Towers en The Return of the King. De boeken die samen de trilogie The Lord of the Rings vormen verkopen niet opzienbarend goed. Pas als er in 1965 een ruzie ontstaat rond de Amerikaanse paperback uitgave van de roman komt de cultus echt op gang. Amerikaanse studenten bombarderen het tot hun lijfboek. Dit Amerikaanse enthousiasme verspreidt zich als een lopend vuur naar andere landen. Tolkien weet niet goed wat hij met deze plotselinge aandacht aan moet. Hij vindt het niet prettig om in het middelpunt van de belangstelling te staan maar hij ontkomt er niet aan. Lezers bestoken hem met vragen en theorieën over de boeken. Zelf probeert hij enigszins op de achtergrond te blijven. Waarschijnlijk heeft Tolkien nooit meegekregen of begrepen welke impact zijn boek op de literatuur heeft gehad.

In de ban van de ring was verantwoordelijk voor het ontstaan van een geheel nieuw literair genre: fantasy. Fantasyverhalen spelen zich veelal af in mythische werelden waarin andere rassen dan de mens wonen. Er valt dan te denken aan elfen en dwergen. De epische verhalen draaien vaak om de strijd tussen goed en kwaad waarbij magie een belangrijke rol speelt. Door de jaren heen is fantasy een populair genre geworden. Jaarlijks worden er miljoenen boeken verkocht en vele mensen leven een paar uurtjes per dag in zo’n mythische wereld uit een fantasyverhaal. Het meest bekende huidige voorbeeld van de invloed die fantasy in de samenleving heeft is het spel Magic en het rollenspel (of roleplay) Advanced Dungeons and Dragons.

Even terug naar In de ban van de ring. Nadat Tolkien in 1973 overlijdt, verdwijnt het enthousiasme rond de mythe naar de ondergrond (oftewel de underground). Het laatste half jaar is de cultus echter weer boven komen drijven. Reden daarvoor is de op stapel staande verfilming van de trilogie. Zodra bekend wordt dat regisseur Peter Jackson een 360 miljoen dollar kostende trilogie gaat maken van In de ban van de ring barst de discussie op internet los: is dit wel een goed idee, hoe gaat hij dat doen, wie gaan er meespelen, in hoeverre gaat computeranimatie een rol spelen. Iedereen bemoeit zich ermee. En terecht, het gaat tenslotte allemaal over één van de meest gelezen boeken van deze eeuw. In vijftig jaar is het boek meer dan vijftig miljoen keer over de toonbank gegaan en is het vertaald in vijfentwintig talen. Maar het is niet alleen zo dat veel mensen het meesterwerk van Tolkien gelezen hebben, ze hebben het ook bijna allemaal in hun hart gesloten. Ze voelen zich thuis in Midden-aarde, de wereld van Tolkien. Ze leven mee met de Hobbits, verafschuwen de Orks, hebben respect voor de wijsheid van de Elfen en bewonderen de moed van de Dwergen.



DE FILM

Juist deze mensen hebben zo hun bedenkingen bij dit filmproject. Dat is niet zo raar. In 1978 is namelijk al eens geprobeerd Tolkiens belangrijkste werk te verfilmen. Regisseur Ralph Bakshi maakte een jammerlijk mislukte mix van tekenfilm en live action. Opvallend detail is trouwens dat deze Bakshi een cultregisseur van naam is. Hij maakte enkele aanstootgevende tekenfilms waaronder Fritz the Cat. Fans van Tolkien hebben door zijn filmversie extra schrik voor de verfilming van hun lijfboek. Naarmate er meer bekend wordt over hoe de films er uit gaan zien worden de fans echter enthousiaster. Regisseur Jackson valt bij het overgrote deel goed in de smaak. Hij lijkt de aangewezen persoon om Tolkiens verhaal te verfilmen. Jackson begon zelf als regisseur van obscure films als Bad Taste, Braindead en Heavenly Creatures. Eigenlijk is hij zijn hele carrière al zo cult als Tolkien nu is.

Internettende Tolkien fans houden toch nog graag een vinger in de pap. Op obscure plaatsen op het internet houden ze elkaar op de hoogte van de vorderingen en discussiëren ze over de verschillende stappen in het productieproces. Er wordt commentaar geleverd op de casting van de hoofpersonen, fans sneaken de hermetisch afgesloten filmset op om verslag te doen van hoe het er uit ziet en er verschijnt een lijst met de namen van de crew. Let wel CREW, dus ‘alleen maar’ de mensen die achter de schermen meewerken. Het kostte overigens vier uur om deze lijst te typen en de schrijver vraagt dan ook vriendelijk de lijst niet zomaar te kopiëren, maar liever even een link aan te leggen naar zijn pagina. Het meest extreme voorbeeld komt van Moriarty. Deze persoon heeft de helft van het filmscript bemachtigd, maar wel van uit de tijd dat Jackson ervan uitging dat hij twee films ging maken. Moriarty zet het script niet op het net maar vertelt wel wat erin staat en wat hij ervan vindt. Een kleine selectie. - Wees gerust, het verhaal is in goede handen. Dat is duidelijk vanaf de eerste bladzijde van het script. De haren in mijn nek gingen recht overeind staan toen ik de eerste zinnen las. - Ik lig letterlijk wakker als ik denk aan de eerste blik die ik hen opgevangen van de software die gebruikt gaat worden en wat daarmee mogelijk is. - Het is ongelofelijk hoe elke scène opgebouwd wordt zonder dat de spanning verbroken wordt en zonder dat er een anticlimax volgt. - Als dit monster verschijnt, zal er dan iemand in het publiek zijn die nog in staat is te ademen? Natuurlijk zijn het vooral de die hard fans die dit soort berichtgeving op de voet volgen, maar die groep is wel behoorlijk groot. Het is in ieder geval al zo ver dat met dit soort dwangmatig fan-gedrag de draak wordt gestoken. Zo is er een vraag- en antwoordgesprek van de regisseur met enkele fans gepubliceerd onder de titel: Peter Jackson answers the geeks. Peter Jackson beantwoordt vragen van de sukkels. Tegenstander zullen wel niet lang meer op zich laten wachten. Een ‘i hate Tolkien site’ komt er binnenkort vast wel nu de hype zo oplaait.

Maar het zijn niet alleen fans van Tolkien die opgetogen reageren, ook de acteurs zijn stuk voor stuk vereerd dat ze in de verfilming van dit boek mee mogen spelen. Christopher Lee, die de bad guy Saruman mag spelen, reageert zeer enthousiast. “Ik heb altijd al gezegd dat ik geboren ben om in dit verhaal een rol te spelen. En nu kan ik zeggen dat ik het ook werkelijk ga doen, daar ben ik heel blij om. Over het script niks dan lof. Tot nu toe heb ik alleen nog maar het eerste deel van het script gelezen. Ze hebben het geweldig aangepakt om dit verhaal van de omvang van de Odyssee of de Ilias toegankelijk te maken voor het publiek. Sommige mensen zeiden dat het niet kon. Peter Jackson doet het. Alle lof voor hem!” Enkele dagen geleden zijn de opnames begonnen en sindsdien is het mogelijk om op theonering.net te lezen wat de weersomstandigheden op de verschillende locaties in Nieuw-Zeeland zijn. De aandacht voor de verfilming van In de ban van de ring is in een half jaar enorm opgelaaid. De verwachtingen zijn dat de hype rond deze filmtrilogie die van Star Wars overschrijdt.

Wie had ooit verwacht dat de burgerlijke professor in de Engelse taal nog eens zo’n hype zou creëren. Eigenlijk is dat net zo tegenstrijdig als dat een liefhebbende vader en echtgenoot een cultboek van formaat schrijft. Schrijvers die tegenwoordig cult worden gevonden zijn immers bijna allemaal mensen met een bewogen leven. Ze drinken, gebruiken drugs, schoppen tegen de maatschappelijke normen en waarden of zijn verenigd in progressieve clubjes. Tolkien voldoet aan geen van deze kenmerken. Hij is een modelburger, niet verslaafd aan alcohol of drugs en de clubjes waarin hij zit zijn niet echt progressief te noemen. Toch is In de ban van de ring een cultboek. Dat is alleen al duidelijk uit de reacties die volgden op de aankondiging van de verfilming. Zo’n hype als er nu gaande is geeft In de ban van de ring meer cultstatus dan het ooit heeft gehad. En het meesterwerk van Tolkien zal nog meer cult worden als het eenmaal verfilmd is. Mensen die het boek gelezen hebben zullen een nieuw lezerspubliek meenemen naar de bioscoop. De fans, de mensen die zo kritisch reageerden op het idee van verfilmen, zijn inmiddels zover dat ze denken dat de trilogie ieders stoutste verwachtingen gaat overtreffen. Als de film deze verwachtingen waar maakt zal de hele wereld weten dat de burgerlijke professor John Ronald Reuel Tolkien het grootste cultboek van deze eeuw heeft geschreven.

WEBLINKS

THE ONE RING
De hele sterrencast, lokaties, het laatste nieuws... ALLES!

THE LORD OF THE RINGS
The official website - met pictures en info over de drie films.